Bilim insanları, bilincin varlığı için fiziksel bir vücudun şart olmadığını, bunun farklı mekanizmalarla da mümkün olabileceğini savunuyor. Kozmik ve yapay zeka boyutları incelendi.
California Üniversitesi’nden Felsefe Profesörü Eric Schwitzgebel ve Lizbon Üniversitesi’nden Jeremy Pober’ın ortak çalışması, bilincin var olabilmesi için Dünya’da evrimleşen biyolojik yapıya bağımlı olmadığını öne sürüyor. Araştırmacılar, bilincin sadece insan benzeri kimyasal formüllerle sınırlı kalmayacak kadar esnek bir yapıda olduğunu savunuyor.
Bu felsefi argüman, ‘taşıyıcı esnekliği’ kavramına dayanıyor. Bir özelliğin farklı malzemelerle gerçekleştirilebilmesi, onun bu esnekliğe sahip olduğunu gösteriyor. Örneğin, bardağın cam veya plastikten yapılmasının su tutma işlevini değiştirmemesi gibi, bilincin de birden fazla fiziksel mekanizmada ortaya çıkabileceği belirtiliyor.
Bu yaklaşım, gözlemlenebilir evrenin boyutlarına uyarlandığında, kozmos tarihi boyunca gelişmiş davranış kalıplarına sahip en az bin medeniyetin var olmuş olabileceği tahmin ediliyor. Hayatın çok farklı kimyasal koşullar altında yeşerebildiği geniş bir evrende, her canlı türünün aynı biyokimyasal formülü seçmiş olmasının mantıksız olduğu vurgulanıyor.
Araştırmacılar, bilincin yalnızca insan benzeri canlılara ait olduğunu varsaymanın ‘dünyamerkezci bir yanılgı’ olduğunu belirterek, bu durumu ‘bilincin Kopernik ilkesi’ olarak adlandırıyor. Bu ilke, insanlığı evrenin merkezinden uzaklaştıran gökbilim keşiflerine benzer bir zihinsel devrimi temsil ediyor.
Yapay zeka konusuna gelindiğinde ise araştırmacılar net bir uzlaşıya varamıyor. Bazı yapay sistemlerin esnek olması, her yapay yapının bilince ulaşabileceği anlamına gelmiyor ve mevcut silikon teknolojisinin bunu başaramayabileceği uyarısı yapılıyor. Ancak insan biyolojisi şartından vazgeçildiğinde, silikon tabanlı sistemleri tamamen dışlamak da zorlaşıyor.
Uzmanlar, asıl sorunun bir makinenin insan beynini taklit edip edemeyeceği değil, hangi tür sistemlerin gerçek anlamda bir ‘uyanış’ yaşayabileceği olduğunu belirtiyor.
