James Webb Uzay Teleskobu, erken evrene dair eşsiz görüntüleri ve keşifleriyle evrenin oluşumuna dair bilgilerimizi derinleştiriyor. En uzak galaksiler ve ilk yıldızlar mercek altında.
James Webb Uzay Teleskobu (JWST), erken evre evrene dair sunduğu çığır açıcı bulgularla bilim dünyasında büyük yankı uyandırıyor. Teleskop, başta Güneş Sistemi ve Samanyolu Galaksisi olmak üzere, Büyük Patlama sonrası oluşan ilk yıldızlar, galaksiler, ötegezegenler ve yaşam potansiyeli taşıyan gökcisimleri üzerine kapsamlı araştırmalar yürütüyor.
NASA, ESA ve CSA işbirliğiyle geliştirilen ve 25 Aralık 2021’de uzaya fırlatılan JWST, şimdiye dek inşa edilen en güçlü uzay teleskobu olarak evrenin derinliklerine dair ayrıntılı gözlemler sağlıyor. Dünya atmosferinin etkisinden uzak bir konumda, kızılötesi dalga boylarında gözlem yapabilen cihazları sayesinde yüksek çözünürlüklü görüntüler elde eden JWST, evrenin daha önce gözlemlenemeyen bölgeleri hakkında yeni bilgiler sunuyor.
JWST, uzaya fırlatılmasından yaklaşık 5,5 ay sonra, evrenin bugüne kadarki en derin ve ayrıntılı tam renkli görüntüsünü elde etti. Bu görüntü, Dünya’dan milyarlarca ışık yılı uzaklıktaki galaksileri de içeriyor.
12,5 saatlik gözlemle elde edilen bu görsel, bilim çevrelerinde büyük heyecan yarattı. Görüntü, Dünya’dan yaklaşık 4,6 milyar ışık yılı uzaklıktaki “SMACS 0723” gökada kümesini ve Büyük Patlama’dan yaklaşık 13,1 milyar yıl sonrasına ait uzak galaksileri, eşi benzeri görülmemiş detaylarla ortaya koydu. Bu görüntü, 11 Temmuz 2022’de dönemin ABD Başkanı Joe Biden tarafından kamuoyuyla paylaşıldı.
NASA Direktörü Bill Nelson, bu keşiflerin evren anlayışımızı kökten değiştirdiğini belirtti. Ertesi gün, 12 Temmuz 2022’de JWST’nin diğer tam renkli görüntüleri ve spektroskopik verileri de yayımlandı.
JWST’nin yüksek çözünürlüklü gözlemleri, evrenin ilk dönemlerine dair yeni keşiflerin önünü açtı. Bilim insanları, 2024’te Büyük Patlama’dan yaklaşık 300 milyon yıl sonrasına tarihlenen “JADES-GS-z14-0” adlı galaksiyi gözlemledi. Bu galaksi, ilk galaksilerin beklenenden daha büyük ve parlak olduğunu göstererek erken evren modellerinin yeniden değerlendirilmesine katkı sağladı.
Ayrıca, JWST, “MoM-z14” adlı, Büyük Patlama’dan yaklaşık 280 milyon yıl sonrasına tarihlenen bir başka galaksiyi tespit etti. Bu keşifler, ilk yıldız ve galaksilerin sanılandan daha erken oluşmuş olabileceğine dair kanıtlar sundu.
Bilim insanları, erken evrende yalnızca hidrojen ve helyumun bulunduğunu düşünürken, JWST’nin gözlemleri bu döneme ait önemli bulgular ortaya çıkardı. Bazı erken dönem galaksilerinde, Güneş’tekine göre daha fazla nitrojen, helyum, neon ve karbon tespit edilmesi, bu galaksilerin beklenenden daha hızlı gelişmiş olabileceğine işaret etti. Bu kimyasal çeşitlilik, galaksilerin evrimsel süreci hakkındaki mevcut bilgilerin yetersiz olabileceği şeklinde yorumlandı.
JWST, galaksi kümelerinin kütle çekimsel mercek etkisinden yararlanarak normalde görülemeyecek kadar sönük galaksileri de gözlemledi. Bu gözlemler, Büyük Patlama sonrası erken evrende beklenenden dört kat daha fazla ışık yayan çok sayıda küçük galaksi bulunduğunu gösterdi. Bu galaksilerin, kozmik karanlık çağın sona ermesinde önemli rol oynadığı değerlendiriliyor.
Teleskop ayrıca, “WHL0137-08” galaksi kümesinin mercek etkisiyle “Earendel” adı verilen, Güneş’ten iki kat daha sıcak, yaklaşık 1 milyon kat daha parlak ve kütlece daha büyük bir yıldızı keşfetti. Earendel, Büyük Patlama’dan 1 milyar yıl sonrasına tarihleniyor.
JWST görüntülerinde tespit edilen ve bilim insanlarının “küçük, parlak kırmızı noktalar” adını verdiği daha önce bilinmeyen çok sayıda gök cismi de inceleniyor. Bu cisimlerin, süper kütleli bir kara deliğin etrafında dönen, ışık yayan hidrojen gazı olabileceği değerlendiriliyor. Bu yapılar, hem yıldız kümelerine hem de galaksi çekirdeklerine özgü özellikler taşıyor.
James Webb Uzay Teleskobu, gezegen oluşumu araştırmaları için önemli bir hedef olan 130 ışık yılı mesafedeki çok gezegenli “HR 8799” sistemini de gözlemledi. Teleskobun koronagraf cihazı kullanılarak yapılan incelemeler, Güneş sistemi dışındaki bir gezegenin atmosferinde karbondioksit varlığını tespit etti. Bulgular, yaklaşık 30 milyon yaşındaki sistemin dört dev gezegeninin, Jüpiter ve Satürn gibi, yavaşça katı çekirdekler oluşturarak şekillendiğine dair güçlü kanıtlar sundu.
